Το διονυσιακό νησί της Νάξου, τα χωριά που αναγεννούνται & ένα αποκριάτικο μυστικό...2500 χρόνων Απόκριες στις Κυκλάδες

 Διονυσιακά δρώμενα, εκστατικές Λαμπαδηφορίες κι ένα υπερθέαμα που σαγηνεύει.

ΓΡΑΦΕΙ: ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΑΡΣΙΩΤΗ23 Φεβρουαρίου , 2024

Αν δεν γνωρίζεις για την Ναξιώτικη Αποκριά, ήρθε η ώρα να την εντάξεις στην ταξιδιωτική ατζέντα σου και να προγραμματίσεις ένα άκρως συναρπαστικό τριήμερο, αρχαιοελληνικό και κυρίως μεθυστικό. Το νησί της Αριάδνης την περίοδο την Αποκρίας έχει την τιμητική του στις Κυκλάδες και φυσικά υπάρχουν όλοι οι λόγοι του κόσμου. Αφέσου στη μοναδικότητά του, σε δράσεις & γεύσεις που δεν έχεις συναντήσει ξανά αλλά και σε ένα καλά κρυμμένο μυστικό εδώ και 2.500 χρόνια. Εσύ θα το…χάσεις;

Και, ξαφνικά, η Νάξος θα σου αποδείξει ότι δεν ξεχωρίζει μόνο ως προς το φυσικό και αρχιτεκτονικό κάλλος της. Το Διονυσιακό Καρναβάλι της θα σου αποκαλύψει έναν κόσμο γεμάτο σαγήνη και μυστήριο. Με θέα τον μεγαλοπρεπή ναό του Απόλλωνα, θα δεις τους μύθους να ξαναζωντανεύουν, το αρχαιοελληνικό πνεύμα να ξεδιπλώνει το μεγαλείο του και ένα διονυσιακό γλέντι να στήνεται σε ολόκληρο το νησί.

Φαντασμαγορικά δρώμενα, διονυσιακά παιχνίδια, "τελετές μύησης" αφιερωμένες στους αρχαίους θεούς του Ολύμπου Απόλλωνα και Διόνυσο, εκστατικές Λαμπαδηφορίες, αναμμένες δάδες, ιαχές, ρυθμικοί ήχοι κρουστών και αρχέγονοι βακχικοί χοροί προσδίδουν μία ιδιαίτερη αίγλη στις αποκριάτικες νύχτες.

Xρώματα, μουσικές παραδόσεις και αναβιώσεις εθίμων απλώνονται από  τα γραφικά χωριά έως το Ενετικό Κάστρο και από τα Ανθεστήρια έως τη σύγχρονη Νάξο. Με τους "χρωματιστούς" Κορδελάτους να σαγηνεύουν και τους "θορυβώδεις" Κουδουνάτους να "αφυπνίζουν" τη διάθεση, μύθοι, θρύλοι και έθιμα πολλών αιώνων "ζωντανεύουν" ξανά με κατοίκους και επισκέπτες να έρχονται αντιμέτωποι με ένα μοναδικό και πραγματικά…Υπερθέαμα.

Συναντώντας τα πρόσωπα της…Νάξου!

Ο Βασίλης Φλεριανός, Αντιδήμαρχος Πολιτισμού του νησιού μάς ξεναγεί στην πιο ξεχωριστή Αποκριά των Κυκλάδων και όχι μόνο, δίνοντας όλα τα "must" που πρέπει να κάνεις αλλά και να δοκιμάσεις μαζί με τους ντόπιους.

Τι είναι αυτό που κάνει την Νάξο να πρωταγωνιστεί κάθε χρόνο την περίοδο των Αποκριών;
Η Νάξος ξεχωρίζει για την μακραίωνη ιστορία της, όπου οι μύθοι μπλέκονται με την πραγματικότητα, ενώ πλήθος αρχαιολογικών μνημείων και ευρημάτων ρίχνουν φως στην ιστορική πραγματικότητα που βρίσκεται πίσω από μία ιστορία που εντυπωσιάζει. Αντλώντας έμπνευση από την ιστορία του νησιού, από τις παραδόσεις, τα ήθη και έθιμα του τόπου, αναβιώνουν διονυσιακά δρώμενα που αναδεικνύουν την πλούσια και ξεχωριστή πολιτιστική κληρονομιά της Νάξου με ένα βιωματικό τρόπο, καθώς οι επισκέπτες και οι κάτοικοι του νησιού γίνονται μέρος ενός διαδραστικού σκηνικού που απλώνεται σε όλη τη Νάξο. Και όλα αυτά διαδραματίζονται στο νησί με τα δεκάδες μνημεία και τα απερίγραπτα φυσικά κάλλη. Η αλληλεπίδραση αυτή, του φυσικού κάλλους του νησιού με την αρχέγονη κληρονομιά του είναι αυτό που ουσιαστικά κάνει τη Νάξο να ξεχωρίζει και να πρωταγωνιστεί την περίοδο της Αποκριάς.

Τα ιδιαίτερα έθιμα του Τριωδίου που κάνουν Έλληνες και ξένους επισκέπτες να παραμιλούν; Tι απολαμβάνουν στο νησί αυτή την εποχή;
Οι Απόκριες γιορτάζονται με μοναδικό τρόπο στο νησί της Νάξου. Τα έθιμα της Αποκριάς αποτελούν συνέχεια των αρχαίων Διονυσιακών εορτών, που περιλάμβαναν οινοποσία, κύμβαλα, πομπές με άκρατο ενθουσιασμό, ενώ χρονικά συμπίπτουν με τα αρχαία Ανθεστήρια. Σε αυτό το πλαίσιο διεξάγεται την τελευταία Παρασκευή της αποκριάς το διονυσιακό δρώμενο, όπου μαινάδες και σάτυροι ξεχύνονται στον δρόμο, σε μια ξέφρενη πομπή. Μία ημέρα αργότερα, λαμπαδηφόροι ντυμένοι με ένα λευκό σεντόνι, βαμμένοι με ασπρόμαυρες μπογιές και με στάχυα στο μέτωπο, κρατώντας αναμμένους πυρσούς και υπό τον ήχο των τυμπάνων δημιουργούν ένα μοναδικό υπερθέαμα στην πόλη της Νάξο. Η πομπή ξεχύνεται με ορμή μέσα στα στενά σοκάκια του Κάστρου, κατηφορίζοντας προς την παραλιακή οδό, με ιαχές και ασταμάτητο ρυθμό. Πρόκειται για ένα έθιμο που οργανώθηκε για πρώτη φορά από την Κινηματογραφική Λέσχη Νάξου και συμπληρώνει 30 χρόνια ζωής.

Οι εκδηλώσεις του αποκριάτικου τριημέρου κορυφώνονται το μεσημέρι της Κυριακής με τη Παρέλαση του Καρνάβαλου. Ομάδες καρναβαλιστών παρελαύνουν με εντυπωσιακά άρματα, σκορπώντας ζωντάνια και κέφι στους επισκέπτες και ντόπιους που παρακολουθούν την παρέλαση. Το έθιμο των "Κορδελάτων και των Φουστανελάδων" θέλει τους νέους, φορώντας χρωματιστές κορδέλες, να σχηματίζουν ομάδες, τα μπαϊράκια, και να επισκέπτονται τις γυναίκες των διπλανών χωριών, χορεύοντας μαζί τους στην κεντρική πλατεία με τη συνοδεία βιολιών και λαούτων.

Με τη σειρά τους, οι γυναίκες τους υποδέχονται με φαγητά, γλυκά και κρασί. Επίσης, την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, στην Απείρανθο αναβιώνει το έθιμο των "Κουδουνάτων". Ζωσμένοι με κουδούνια και κρατώντας τη "σόμπα" (διονυσιακός φαλλός), οι Κουδουνάτοι προκαλούν εκκωφαντικό θόρυβο στα σοκάκια του χωριού για να υποδεχτούν την εαρινή περίοδο και να εξορκίσουν τα κακά πνεύματα. Η πομπή καταλήγει στην κεντρική πλατεία του χωριού, όπου οι κουδουνάτοι ενσωματώνονται με τους υπόλοιπους μασκαράδες και με τη συνοδεία τσαμπούνας και τουμπακιού, ξεκινούν γλέντι με τραγούδια και χορούς, που διαρκεί έως αργά το βράδυ. Φυσικά, καθ΄ όλη τη διάρκεια της Αποκριάς, τα σπίτια στα χωριά ανοίγουν το σούρουπο, για να υποδεχθούν παρέες μασκαράδων.

"Ο επισκέπτης στη Νάξο την περίοδο της Αποκριάς δεν έρχεται για να παρακολουθήσει απλά μία ακόμα εκδήλωση αλλά για να λάβει ενεργό ρόλο στη πιο διονυσιακή γιορτή των Κυκλάδων, μία πραγματική τελετουργία!"

Μύθοι, ιστορίες, πρόσωπα των αρχαίων χρόνων. Πως συνδέονται όλα αυτά με την παράδοση της Αποκριάς που διαθέτει η Νάξος;

Πολλά από τα αποκριάτικα δρώμενα ανάγονται με άμεσο ή με έμμεσο τρόπο στα αρχέγονα ελληνικά τελετουργικά των Διονύσιων, των γιορτών προς τιμή του θεού του κρασιού. Είναι φυσικό, η Νάξος, το νησί στο οποίο πρωταγωνίστησε και λατρεύτηκε ο Θεός Διόνυσος να αντλεί έμπνευση από τα Διονύσια. Η θορυβώδης ακολουθία του Διονύσου, Σάτυροι και Μαινάδες πρωταγωνιστούν στα σημερινά αποκριάτικα δρώμενα της Νάξου προσφέροντας μία συναρπαστική εμπειρία σε κατοίκους και επισκέπτες, μυώντας τους στη διονυσιακή μέθεξη των γιορτών. Στοιχεία της Διονυσιακής λατρείας διατηρεί και το έθιμο των Κουδουνάτων, δρώμενο το οποίο διεξάγεται χρονικά τον μήνα που τελούνταν τα Ανθεστήρια στην αρχαία Ελλάδα, τις ίδιες δηλαδή γιορτές προς τιμή του Διονύσου και της Αριάδνης.

Όσο για τις Λαμπαδοφορίες, αποτελούν ένα νεότερο δρώμενο, που ξεκίνησε πριν 30 χρόνια, όμως, όπως υποστηρίζουν οι διοργανωτές του, μέλη της Κινηματογραφικής Λέσχης, υπήρξε κάλεσμα στο "υποσυνείδητο" από το μακρινό παρελθόν. Μέσα από τις λαϊκές τελετουργίες επιβίωσαν και αναδεικνύονται πανάρχαιες αντιλήψεις και πρακτικές, προσαρμοσμένες στις συνθήκες της εποχής, δημιουργώντας ένα πολιτιστικό κράμα που εντυπωσιάζει Έλληνες και ξένους επισκέπτες.

Τα κεντρικά χωριά που αναγεννούνται & πραγματοποιούνται τα δρώμενα;
Οι Απόκριες γιορτάζονται απ΄ άκρη σε άκρη, σε όλη τη Νάξο. Όλα τα χωριά συμμετέχουν στα αποκριάτικα δρώμενα, έχοντας να επιδείξουν ιδιαίτερα και ξεχωριστά έθιμα το καθένα. Η Απείρανθος και το Φιλώτι με τα Χοιροσφάγεια και τους Κουδουνάτους, οι Εγγαρές, η Γαλήνη, οι Μέλανες, ο Κυνίδαρος, η Βίβλος, το Γλινάδο και το Αγερσανί με τους Κορδελάτους και Φουστανελάδες, ο Δαμαριώνας με τους Ελαιοφόρους είναι μερικά από τα χωριά στα οποία πραγματοποιούνται δρώμενα κατά τη διάρκεια της Αποκριάς. Και δεν λείπουν βέβαια, και οι μασκαράδες που μεταμφιεσμένοι με απλά ρούχα της καθημερινότητας επισκέπτονται τα σπίτια.

Οι δράσεις κορυφώνονται το τελευταίο τριήμερο της Αποκριάς με το Διονυσιακό Δρώμενο, τη Λαμπαδηφορία και το Καρναβάλι, τα οποία διεξάγονται στη Χώρα της Νάξου. Ωστόσο, αυτό το τριήμερο ολόκληρη η Νάξος ζει σε αποκριάτικους ρυθμούς.

"Tα έθιμα των Κορδελάτων & Κουδουνάτων…παρασέρνουν τους πάντες απ’ άκρη σ’ άκρη"

Ιδιαίτερος ντόρος έχει γίνει για τα θεματικά φαγητά που "βγαίνουν από το σεντούκι" την περίοδο της Αποκριάς. Τι δοκιμάζουμε…;
Οι Απόκριες συνδέονται άρρηκτα με τη γαστρονομία του νησιού και αποτυπώνονται στις διατροφικές συνήθειες. Τα έθιμα της αποκριάς πηγάζουν από την αρχαιότητα και τα Διονύσια, συνεπώς δεν θα μπορούσε να απουσιάζει το κρασί, ο οίνος που ευφραίνει καρδίαν και η ρακή.

Επίσης, ένα έθιμο σε πολλά χωριά της Νάξου είναι τα "χοιροσφάγια", τα οποία γίνονται συνήθως μια εβδομάδα πριν από την Κυριακή της Αποκριάς και το οποίο σχετίζεται άμεσα με τη διατροφή των κατοίκων την περίοδο της Αποκριάς. Από το χοιρινό αυτό παρασκευάζεται το ρόστο, ένα από τα πλέον παραδοσιακά πιάτα της Απειράνθου, το οποίο ο επισκέπτης της Νάξου μπορεί να γευθεί σε τοπικά εστιατόρια. Από το ίδιο κρέας παρασκευάζεται και το ζαμπόνι, το οποίο είναι παστό και θυμίζει προσούτο, ωστόσο η γεύση του είναι πιο πικάντικη και σίγουρα πιο αλμυρή.

Την Τυρινή εβδομάδα καταναλώνονται κυρίως γαλακτοκομικά και τυροκομικά προϊόντα, για την ποιότητα των οποίων η Νάξος είναι ιδιαίτερα υπερήφανη. Στην τοπική αγορά, οι επισκέπτες μπορούν να βρουν όλο τον χρόνο αρσενικό (κεφαλοτύρι) το οποίο είναι Π.Ο.Π., όπως και την Π.Ο.Π. γραβιέρα Νάξου, μυζήθρες, ανθότυρα και άλλα…

 

Ποια η ατζέντα για τις Απόκριες 2024; Τι θα παρακολουθήσουμε;
Οι επισκέπτες μας αλλά και οι κάτοικοι του νησιού θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν όλα τα  προαναφερόμενα αποκριάτικα δρώμενα τα οποία πραγματοποιούνται και φέτος στη Νάξο  καθ’ όλη τη διάρκεια του Τριωδίου τα οποία όμως κορυφώνονται το τελευταίο τριήμερο της Αποκριάς.

Παρασκευή 15/3:  Διονυσιακό δρώμενο
Σάββατο 16/3: Λαμπαδηφορίες
Κυριακή 17/3: Παραδοσιακό Ναξιώτικο καρναβάλι

ΠΗΓΗ

Διονυσιακό Καρναβάλι Νάξου 2024

 

Independent UK Greeks revel in Carnival celebrations after pandemic pause

 Throngs of revelers across Greece have attended end-of-Carnival celebrations for the first time in four years

Throngs of revelers across Greece attended end-of-Carnival celebrations this weekend for the first time in four years.

The COVID-19 pandemic prevented the festivities held before the beginning of Lent in 2020, 2021 and 2022.

On the island of Naxos, which hosts some of the most colorful Carnival events in Greece, the number of young people taking part soared this year.

Many of the customs observed are based on rituals from celebrations of the changing seasons that predate antiquity, while others are more recent.

In the latter category is the Lampadiforia, or Torch Parade, held on Naxos that features a procession of young men and women holding torches on poles and with their faces painted to resemble black-and-white masks.

It first took place on the Saturday night preceding Lent in 1994, dreamed up by young members of a local cinema club. About 50 of them went out into the street that year, screaming and dancing while holding torches, and startling other people as they paraded toward the Temple of Apollo.

This year, well over 2,000 torch bearers joined the parade, dancing to the beat of drums along the maze of the narrow streets in old town Naxos to a central square where a scarecrow was burned.

In other parts of Naxos and mainland Greece, young men wearing cow bells and carrying a phallic symbol — a common feature of ancient rites celebrating spring — danced their way to village squares on Sunday.

Other customs included young men wearing folk costumes and holding thick canes making their way to neighboring villages, where they invite local women to dance. The women, in turn, offer the men local delicacies and wine.

In Orthodox Christian countries, Lent, as well as Easter, are celebrated at different times than in primarily Catholic countries because they use different calendars. Greek Orthodox Easter is usually a week later than Catholic Easter.

Carnival celebrations also took place this weekend in Cyprus.

PHOTO Thanassis Stavrakis,Demetris Nellas

ΠΗΓΗ

ΛΑΜΠΑΔΗΦΟΡΙΑ 2023

 

ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ ΝΑΞΟΣ 2023

 

Λαμπαδηφορίες Διονυσιακό Καρναβάλι Νάξου

 Η ιδέα για τις Λαμπαδηφορίες, ξεπήδησε ένα βράδυ του χειμώνα του ’95, στα μέσα της Αποκριάς, από μια συντροφιά της Κινηματογραφικής Λέσχης.

-“Θέλαμε να ντυθούμε “Μοσκάροι” να βγούμε στους δρόμους και να είναι νύχτα “κανονική” χωρίς τα φώτα του ηλεκτρισμού, με φως απ’ τη φωτιά των πυρσών και να φοράμε άσπρα με βαμμένα τα πρόσωπα στην απόλυτη αντίθεση άσπρο-μαύρο, με ρυθμούς πρωτογενείς από τύμπανα και κρουστά.”

Έτσι δόθηκε το πρώτο κάλεσμα της συνάντησής μας στην κορυφή του κάστρου. Η προετοιμασία της μεταμφίεσης έγινε μέσα στην Παλιά Σχολή Ουρσουλινών με ενθουσιασμό και δημιουργικότητα με φαντασία και κέφι κάτω απ’ τον ήχο των κρουστών και των τυμπάνων. Αυθόρμητα προστέθηκαν άχυρα και κουδούνια στους μοσκάρους λαμπαδηφόρους, ήρθαν και τα τουμπάκια και η πομπή ξεχύθηκε με ορμή μέσα στα στενά σοκάκια του κάστρου, κατηφορίζοντας προς τη Χώρα με ήχους, φωτιές και κίνηση, χορευτική, ασταμάτητη εκστασιακή. Τα σώματα των λαμπαδηφόρων παρουσίαζαν μια αναπάντεχη χάρη μέσα σ’ αυτό το σκηνικό, εκείνη τη χάρη που διακρίνεται καθαρά στο σώμα, όταν η γνώση φεύγει στο αχανές μέσω της κίνησης. 

Οι άνθρωποι γύρω κερνούσαν ρακές κι ακολουθούσαν την πομπή που διασχίζοντας τη χώρα, κατευθυνόταν ίσια προς την Πόρτα του Ναού του Απόλλωνα, στο ιερό νησί όπου η νύχτα έγινε μέρα από τη λάμψη των φωτοβολίδων. Ακολούθησε γλέντι με τσαμπουνοτούμπακα στην πλατεία, γύρω απ’ το καζάνι με το ρακόμελο.

Από το ’95 μέχρι σήμερα οι λαμπαδηφορίες συνεχίζονται με αυξανόμενη συμμετοχή του κόσμου, εμπλουτισμένες με διάφορα άλλα στοιχεία που προστέθηκαν στα ήδη υπάρχοντα, ελεύθερα και αυθόρμητα, πάνω στο ίδιο πνεύμα. Η παρουσία άσπρου καρνάβαλου που σύρεται στην πομπή στολισμένος με στάχυα, οι κολοκύθες κρουστά, το σκιάχτρο που καίγεται μετά το τέλος της δράσης και οι κούκλες κρεμασμένες σε ψηλά κοντάρια.

-“Μετά από κάθε Λαμπαδηφορία όλοι μας αισθανόμασταν πιο ελεύθεροι και πιο ανθρώπινοι.”

ΛΑΜΠΑΔΗΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΙΑ

Άνεμοι, βράχια, θάλασσες, βουνά, σπήλαια, κάστρα, βυζαντινές εκκλησιές και αρχαίοι ναοί, Δήμητρα, Διόνυσος, Απόλλωνας, Άρτεμις, Αριάδνη και Άγιος Νικόλας, Θεοί, μυθικοί ήρωες και Άγιοι, πάνω στον ίδιο τόπο. Δημιουργοί του αδάμαστου στην ψυχή και την ανάγκη έκφρασης μέσα στον χωροχρόνο, γεννώντας το δρώμενο.

Τα Διονύσια ήταν πανελλήνιες γιορτές προς τιμή του Διονύσου. Ένα από τα σημαντικότερα κέντρα αυτών των εορτών ήταν η Νάξος. Ο εορτασμός περιελάμβανε οινοποσία, ευθυμία, άκρατο ενθουσιασμό, κύμβαλα, τύμπανα, θιάσους, πομπές, διθυράμβους (χορικά άσματα) και φαλλοφορίες.

Τα Διονύσια χωρίζονταν σε «Μικρά» και «Μεγάλα» που τελούνταν σε διαφορετικές εποχές του χρόνου.

Τα «Μικρά» ή «κατ’ αγρούς» Διονύσια γιορτάζονταν από την 8η ως την 11η μέρα του μηνός Ποσειδεώνος (16 Δεκεμβρίου – 15 Ιανουαρίου). Οι πανηγυριστές αντάλλαζαν σκώμματα και χειρονομίες με τους περαστικούς, ενώ γίνονταν πομπές κανηφόρων, φαλλοφορίες, δραματικοί αγώνες και δημόσιοι κώμοι προς τιμή του Θεού, δηλαδή συμπόσια μετά μουσικής και χορού. Οι κωμαστές μετά το τέλος του συμποσίου έβγαιναν στους δρόμους, χορεύοντας και τραγουδώντας με μουσική συνοδεία. Φορούσαν προσωπίδες και στεφάνια, ενώ μπροστά τους πήγαινε λαμπαδηφορία.

Η ιστορία μας δείχνει πως, η αναβίωση της λαμπαδηφορίας αν και έγινε αυθόρμητα, υπήρξε κάλεσμα στο “υποσυνείδητο” από το μακρινό παρελθόν και το ένστικτο ελευθερώθηκε. Μασκαρευόμαστε, ξεχυνόμαστε στους δρόμους, γινόμαστε “άλλοι”. 

Βαμμένα πρόσωπα, αυτοσχέδιοι λευκοί χιτώνες, στεφάνια από στάχια, κουδούνια, τύμπανα – και βέβαια ο πυρσός. 

Δρώμενο αφιερωμένο στο φως, φως εκ φωτός…. 

Οι λαμπαδηφόροι δεν υπόκεινται σε περιορισμούς και δίχως ταυτότητα μεταμορφώνονται με ένα μαγικό τρόπο. 

Αρχέγονες ψυχές σε σύγχρονα σώματα. 

Έτσι το δρώμενο αντέχει, τηρώντας αναλλοίωτο τον χαρακτήρα του εδώ και 28 χρόνια. Μια απάντηση στην ανάγκη για την έκφραση του συγκεκριμένου εορτασμού, που απέδειξε πως έχει και “φωτογένεια” και είναι ξεφάντωμα “μεγάλου μήκους”.

Ένα δρώμενο στενά συνδεδεμένο με τον πολιτισμό μας.

Ένα δρώμενο από την Κινηματογραφική Λέσχη της Νάξου.

Α. Ευσταθίου

Κινηματογραφική Λέσχη Νάξου

ΔΑΜΑΡΙΩΝΑΣ ΕΛΑΙΟΦΟΡΙΕΣ 2023

 

Λαμπαδηφόροι με χρώματα της ελιάς, περιφέρονται στις γειτονιές και στα σοκάκια του Δαμαριώνα, σε ένα ξεχωριστό αποκριάτικο ξεφάντωνα, που θα καταλήξει στην πλατεία Ποτηρού!

Σάς περιμένουμε, να γνωρίσετε το χωριό μας και να διασκεδάσουμε όλοι μαζί με μουσική και άφθονο κρασί!

ΔΑΜΑΡΙΣ ΔΑΜΑΡΙΩΝΑ